Okuma Tutkusu
O dönemin subaylarında genellikle görülen günü gününe yazma, not tutma alışkanlığı Kâzım Karabekir Paşa’da da vardı. Yazma alışkanlığı gibi okuma alışkanlığını da küçük yaşlardan itibaren edinen Paşa adeta bir kitap tutkunu idi. Onun en çok tarih ile millî ve edebî eserleri okuduğu; savaş sırasında seferî çadırlar içinde bile, bu uğurdaki yeni basılan kitapları, dostları aracılığı ile İstanbul’dan cepheye getirttiğini gösteren belgeler “Özlük Dosyası”nda yer almış bulunuyor.
Kara Kuvvetleri Komutanlığı Arşivi’ndeki Kâzım Karabekir Paşa Dosyası’nda 1916 ve 1917 yıllarında, İstanbul’dan cepheye kitap siparişi verip getirttiğini gösteren belgelerden bazı örnekler şu şekildedir:
XVIII. Kolordu Komutanı iken 1 Aralık 1916 günü Irak’taki Kut’tan Başkumandanlık Vekâleti Celilesi İstihbarat Şube Müdürü Seyfi (Düzgören) Bey (sınıf arkadaşı, sonradan paşa olan İstanbul Firuzağa doğumlu)’e yazdığı 489 Numaralı Şifre ile şunları istemiştir: “(İstihbarattaki) Şube’de kullanılan, (bol ve geniş yapraklı) Muhtıralı takvimden 250, cep işin muhtıra defterinden on nüsha; ‘Avrupa’da Ne Gördüm’ (Şairi Azam Abdülhak Hâmid’in), ‘Finten’ (Şarıkamış Harekâtımız’da şehit olan İsmail Hakkı’nın), ‘Şanlı Asker, Bozgun, Tesâdüf, Kuyrukluyıldız Altında İzdivaç’ adlı risalelerden dörder nüshanın çabucak gönderilmesini, (Şube’deki) Nusret Efendi’ye emir buyurun. Ona, Telgraf Poliçesi ile (altın) yirmi lira gönderdim. Yetmezse, bildir ve paranın gelişini beklemeyerek, satın alınarak postaya verilmesini, son derece rica ederim.”
Yine Kut’tan 22 Kasım 1916 günü, aynı Şube’ye yazdığı, 480 Numaralı Şifre ile de şunları istemiştir: “(Tarihçi Ahmet Refik Altınay’ın, 6 ciltlik, resimli ve orijinal ciltli) Refik Bey’in ‘Büyük Tarihi Umumisi’nden bir takım ile (93/1877-1878 Türk-Rus Savaşı’nda Anadolu Cephesi Kumandanı Gazi Ahmet Muhtar Paşa’nın Mühimme Kâtibi, Erzurumlu Mehmet Arif Bey’in, Kars-Ağrı / Bayazit-Erzurum Muharebelerini anlatan eserinden başka olan, Balkan Savaşı bozgunumuz üzerine yazılan aynı addaki) ‘Başımıza Gelenler’den beşer nüshanın gönderilmesini rica ederim. XVIII. Kolordu Kumandanı (Kurmay Albay) Kâzım.”
İstanbul’a gelen bu şifrenin çözümünün yazıldığı kâğıdın altında, satın alınan kitaplar ve fiyatları şu şekilde belirtilmiştir: “1. Refik Bey’in Büyük Tarihi Umumisi, bir takım altı cilt, 285 kuruş, 45 (kuruş) indirim, 240; 2. Başımıza Gelenler, beşer nüsha, 150, 25 indirim, 125 kuruş; 3. (Edirne’nin Balkan Savaşı’ndaki düşüşü üzerine yazılan) Başımıza Gelen İkinci 50, 10 indirim, 40 kuruş. Hepsine: 240+125+40=405 iken 400/dörtyüz verdim. (Nusrat).”
Yine Irak’taki Kut Karargâhından İstanbul’daki İstihbarat Şubesi Müdürlüğü’ne yazılan 5 Ocak 1917 tarihli 541 Numaralı Şifre Telgraftan anlaşılmaktadır ki; “gönderilen 250 Muhtıra Defteri, dört Finten, dört Tesadüf, dört Kuyruklu Yıldız Altında İzdivaç, dört Şanlı Asker, Nikson’un Raporları, Khıttai Irakiyye (Irak Ülkesin)’de İngiliz Harekâtı’na ait kitaplar, Harp Risaleleri ve gazetelerin Kurmay Albay Kâzım Karabekir’in eline ulaşmıştır.”
Eserleri
Kâzım Karabekir’in ölümünden önce ve sonra yayınlanmış yaklaşık elli kadar eseri vardır.
Paşa 1933 tarihli resmi bir belgede eserlerinin sayısını kırk dört olarak belirtmektedir. Türkiye Büyük Millet Meclisi Arşivi’nde bulunan Kâzım Karabekir Paşa Dosyası’ndaki Paşa’nın İstanbul-Erenköy’den 4 Haziran 1933 günü, Ankara’da Büyük Millet Meclisi Yüksek Reisliği’ne hitaben yazdığı telgrafın suretinde, İstanbul’daki bir yabancı banka kasasında saklanan ‘İstiklâl Harbimiz’ adlı 2 ciltlik kitabı dışındaki eserleri hakkında şu bilgiler verilmektedir:
“Şimdiye kadar, millet ve memleketimizin tarih ve irfanına, meşguliyetim, tetkikatım ve hayatımın tecrübeleri olmak üzere hazırladığım ve hazırlamakta olduğum kırk dört eserim, bütün esaslarını ve birçok felaketlerden artakalan Çocukluk ve Gençlik Hatıralarım dahi bu suretle (İstanbul Emniyet Müdürlüğü’nden gelen ve bugün evimi, sabah saat dört buçuktan dokuza kadar arayıp tarayan, ‘Taharri Memurları’nca’ alınarak), elimden çıkmış bulunuyor.”
“Dört çuval içinde, doksan beş adet dosyam ve bazı kitaplarım, bugün Hükûmet elindedir. Bunların ziyâına ve birbirine karıştırılmasına meydan verilmeden, tekrar bana iadelerinin tahtı temine (güvence altına) alınmasını istirham eylerim, Efendim. 4. 6. 1933 Kâzım Karabekir.”
M. Fahrettin Kırzıoğlu, Paşa’nın bu telgrafında bahsettiği 44 eseri hakkında; yayınlanan eserlerindeki listeleri de karşılaştırarak bir değerlendirme yapmıştır. Buna göre Kâzım Karabekir Paşa’nın Eski harflerle basılan eserlerinin isimleri şunlardır:
Sırp-Bulgar Seferi 1885 (1911), Bulgar Ordusu’nun Terbiyesi (1911), İtalya-Habeş Seferi (1911), Osmanlı Ordusu’nun Taarruz Fikri (1911), İslâm Ahâli’nin Düçâr Oldukları Mezâlim Hakkında Vesâika Müstenid Malûmat, (1918), 335 (1919) Senesi Temmuz Ayı Zarfında Kafkasya’da İslâmlara Karşı İcra Olunduğu Haber Alınan Ermeni Mezalimi” (1919), Birinci Kafkas Kolordusu’nun 334 (1918)’deki Harekâtı ve Meşhudâtı Hakkında Ceneral Harbord Riyasetindeki Amerika Heyetine Takdim Edilen (Fransızca Rapor’un (Türkçe) Sureti (1919), Ögütlerim (1920), 335 ve 556 (1919 ve 1920) Seneleri Kafkaslarda İslamlara Karşı İcra Olunduğu Tebeyyün Eden Ermeni Mezalimi (1921), Tarihte Kars ve Etrafı (Kars’ın Tarihi) (1921-1922), Şarkılı İbret (1922), Erkanıharbiye Vazifeleri Hakkında (1922), Erkanıharbiye Vezaifinden İstihbarat (1923), Sanayi Projeleri (1923), İktisadi Esaslarımız (1923), Talim ve Terbiye Hakkında Anahtarlar (1924).
Karabekir Paşa’nın yeni harflerle basılan eserleri de şunlardır: İstiklal Harbimizin Esasları Cilt: I. (1933, 1951, 1981), İtalya Habeş (1935), İngiltere, İtalya ve Habeş Harbi (1935), Cihan Harbine Neden Girdik? Nasıl İdare Ettik? Cilt: I-II. (1937), Cilt: III. (1939), Erzincan ve Erzurum’un Kurtuluşu (III. Kitaptan) (1939), Ülkümüz Kuvvetli Bir Türkiye’dir (1947), İstiklal Harbimiz Cilt: I., (1959, 1969, 1988), Çocuk Davamız (1965), İstiklal Harbimizde Enver Paşa ve İttihat Terakki Erkanı, İttihat ve Terakki Cemiyeti (1896-1909) Neden Kuruldu? Nasıl Kuruldu? Nasıl İdare Olundu? (1982).
Kazım Karabekir’in eserleri son yıllarda topluca yeniden yayınlanmaya başlanmıştır. Yapı Kredi Yayınları arasında şu ana kadar yayınlanan eserleri şunlardır: Hayatım, Birinci Dünya Savası Anıları, Edirne Hatıraları, İttihat ve Terakki Cemiyeti, İstiklâl Harbimiz (2 Cilt), Günlükler (2 Cilt), İstiklâl Harbimizde Enver Paşa ve İttihat ve Terakki Erkânı, İnsan ve Asker Kazım Karabekir.
Paşa’nın basılmayan eserleri ise şunlardır: Sarıkamış, Kars ve Ötesi (1944), Ermeniler Nereden Geldiler, Nereye Gidiyorlar? (1946), Osmanlı Camiasından Milli Ayrılıklar, Türkiye’de Hürriyet Cereyanları, Edirne Hatırası, Plevne’yi Ziyaret, Elemli Günlerim (1927-1938 arasındaki “menkubiyeti”ne aittir.), Türkiye’deki Almanlar (1913-1918 arasında ordumuzda vazifeli olanlar), İstiklal Harbimiz Cilt: II. (1960’ta basılan I. Cildin devamı), Hürriyet ve İstiklal Mücadelemizin Ruhi Tahlili, Milli Terbiye ve Çocuklar Ordusu, Harb-i Umumi Hatırası, İstiklal Harbi Hatırası, Layihalarım, Hür Can (Roman), Kalp Yolu (Ruhiyata ait), Medeniyet Yolcusu, İdeal Millet, Çekişmelerim, Casuslar, İnkılap Hareketleri, Bir Düello ve Bir Suikast, Hayatım, Benlik, Yavrularımın Kitabı, Hata-Sevap Cetveli, Bir İhtiyaç, Çocuklar İçin: Güzel Huylar, Çocuklar İçin: İyilik, Sağlık, Çocuklar İçin: Kazanç ve İdare, Çocuklar İçin: Fena Adetler, Fena İtikadlar, Haksızlığa Karşı, Kars’ın Tarihi, Sarıkamış’ın Tarihi.
SEÇİLMİŞ KAYNAKÇA
GÜLER, A., “Emrinizdeyim Paşam” Kazım Karabekir (Soyu, Ailesi, Ata Yurdu ve Kişiliği), Halk Kitabevi, İstanbul, 2015.
KARABEKİR, Kazım, Günlükler (1906-1948), C: I-II., Çeviri Yazı: Budak Kayabek, Hazırlayan: Yücel Demirel, İstanbul, 2009.
KIRZIOĞLU, M. F., Kâzım Karabekir, Kültür Bakanlığı Yayınları, Ankara, 1991.
KÖSTÜKLÜ, N., Kâzım Karabekir ve Eğitim, Çizgi Kitabevi, Konya, 2001.
Yorum Yazın